Turystyka masowa w Wenecji: przekleństwo czy niezbędna podstawa?

Turystyka masowa w Wenecji, Plac św. Marka, karnawał

Na zdjęciu: Plac św. Marka w niedzielę karnawałową

Wenecja jest wyjątkowa – a jej utrzymanie kosztowne. Podczas gdy media niemal wyłącznie krytykują masową turystykę, na miejscu pojawia się znacznie bardziej złożone pytanie: kto ma sfinansować konserwację wielowiekowej zabudowy, jeśli nie turyści? Apel o rzeczową debatę.

Bardzo łatwo jest oceniać masową turystykę w Wenecji. Nagłówki gazet od lat się powtarzają: przepełnione uliczki, zirytowani mieszkańcy, statki wycieczkowe. Jednak rzeczywistość kryjąca się za pocztówkową idyllą jest ekonomicznie bezlitosna. Każdy turysta odwiedzający to miasto na lagunie wnosi ze sobą kapitał. A bez tego kapitału „cud Wenecji“ już dawno zostałby skazany na upadek.

Iluzja pustego miasta

Oczywiście teoretycznie można by ograniczyć napływ turystów. Można by odwołać karnawał, zrezygnować z Biennale lub zakończyć festiwal filmowy. Efekt? Miliony odwiedzających mniej – ale także dziura w budżecie miasta, której nic nie byłoby w stanie wypełnić. Co ciekawe, nie są to tradycyjne uroczystości, takie jak Voga Longa, które Święto Odkupiciela lub ta Regata Storica, które przyciągają tłumy. Wydarzenia te budują tożsamość, a turyści, którzy i tak są na miejscu, często dostrzegają je jedynie pobieżnie. Istota problemu leży głębiej.

Przypadek renowacji bez precedensu

Wenecja nie jest kamiennym muzeum, lecz miastem zbudowanym na milionach drewnianych palów, które ponad tysiąc lat temu wbito w błoto laguny. Podczas gdy w innych europejskich miastach dom mający 100 lat uchodzi za stary, tutaj mówimy o zabytkowych budynkach, z których część przetrwała już tysiąc lat.

Utrzymanie tej architektury wymaga nakładów finansowych, których nie da się porównać ze zwykłą zabudową miejską. Ani państwo włoskie, ani UE nie są w stanie samodzielnie pokryć tych kosztów. Nasuwa się tu niewygodne pytanie: dlaczego zabytkowe budowle miałyby być odnawiane za miliardy, skoro jednocześnie tak znacznie ogranicza się do nich dostęp?

Efekty wypierania w strukturze odwiedzających

Niebezpiecznym rozwiązaniem byłaby elitaryzacja: podniesienie cen hoteli i usług gastronomicznych do takiego poziomu, że Wenecja stałaby się miejscem zarezerwowanym wyłącznie dla najbogatszych ludzi na świecie. To nie może być rozwiązanie.

Ciekawa jest również aktualna obserwacja dotycząca obrazu miasta: podczas gdy w krajach, których media systematycznie „ostrzegają“ przed wizytą w Wenecji, liczba odwiedzających utrzymuje się na stałym poziomie, miejsce to natychmiast zajmują podróżni z krajów, w których debata ta nie ma miejsca. Przy ośmiu miliardach ludzi na całym świecie pragnienie zobaczenia Wenecji choć raz w życiu pozostaje niezmienne. Same narzekania niewiele zmieniają w tej globalnej dynamice.

Błąd w planowaniu sprzed 1000 lat?

Jeśli już chcieć kogoś winić, to może urbanistów z czasów średniowiecza. Nie mogli przewidzieć, że wąskie uliczki („calli”), po których ledwo zmieszczą się trzy osoby obok siebie, będą kiedyś musiały poradzić sobie z milionowymi tłumami. Nawet główne trasy łączące Plac św. Marka z Rialto czy mostem Accademia są wąskimi gardłami. Gdy turysta zatrzymuje się przed witryną sklepową, tworzy się korek. Wynika to z uwarunkowań architektonicznych, a nie ze złej woli władz miejskich.

W centrum uwagi: Plac św. Marka: lokalny paradoks

Obraz zatłoczonego Placu św. Marka w weekend karnawałowy często służy jako dowód upadku miasta. Jednak dla codziennego życia Wenecjanina nie ma to większego znaczenia. Na Placu św. Marka nie ma zwykłych mieszkań, gabinetów lekarskich ani sklepów z artykułami pierwszej potrzeby.

Sytuacja wygląda tak samo jak w innych metropoliach: mieszkaniec Monachium nie chodzi codziennie na koncert dzwonów na Marienplatz, berlińczyk na co dzień omija Bramę Brandenburską, a mieszkaniec Hamburga rzadko stoi z zachwytem w porcie. Miejsca te należą do gości – i to jest w porządku, o ile reszta miasta utrzymuje się dzięki tym dochodom.

Wenecja nie potrzebuje ogólnej krytyki, lecz przemyślanych i realnych koncepcji. Jedno jest bowiem pewne: same narzekania jeszcze nigdy nie doprowadziły do renowacji fundamentów.


Bernd Morgenthaler, ekspert od Wenecji.

Właściciel i operator serwisu Venedig.com od 1998 roku.
Dzięki 40-letniemu doświadczeniu w przekazywaniu złożonych treści skupiam się obecnie na dostarczaniu precyzyjnych, dostępnych dla wszystkich informacji dla wszystkich odwiedzających Wenecję oraz na pozytywnych wiadomościach z tego miasta na lagunie.

Bernd Morgenthaler – ekspert od Wenecji

Zgoda na pliki cookie za pomocą Real Cookie Banner