Historyczne arcydzieła: pałace od Rialto aż do dworca kolejowego

Jest to część III trylogii „Canal Grande”. Proszę koniecznie przeczytać najpierw część I i część II. Tylko tam zapoznają się Państwo z podstawową budową pałaców, znaczeniem elementów architektonicznych oraz innymi ogólnymi informacjami na temat zabytków wzdłuż Canal Grande. Kolejność omówienia w niniejszym przewodniku odpowiada trasie rejsem vaporetto od mostu Rialto do dworca kolejowego

Atrakcje turystyczne w północnej części Canal Grande

Plan został opracowany przez http://www.OpenStreetMap.org – © Współtwórcy OpenStreetMap

Na tej mapie widać najpiękniejsze pałace w północnej części Canal Grande, między mostem Rialto a dworcem kolejowym. Właściwie w Wenecji jest tylko jeden pałac: Pałac Dożów. Wszystkie pozostałe pałace noszą nazwę ‘dom”, co po włosku brzmi „casa”, ale zazwyczaj jest skracane do „Ca’”.

Wiele pałaców znajduje się w rękach prywatnych lub mieści urzędy i instytucje (takie jak np. władze miejskie czy sądy). Dlatego niestety bardzo wielu z nich NIE można zwiedzać od środka. Istnieje jednak kilka pałaców, które są otwarte dla zwiedzających. Są to: Fondaco dei turchi, Ca‘ Pesaro, Ca' d’Oro, Ca' Rezzonico, Ca' Venier dei Leonie.

Po prawej: Fondaco dei Tedeschi

W tym miejscu znajdowała się niegdyś filia (dom handlowy) niemieckich (Tedesci) kupców w Wenecji. W przeszłości do Niemców zaliczano również Węgrów, Austriaków i Flamandów. Pałac znajduje się bezpośrednio po północnej stronie mostu Rialto i został niedawno odrestaurowany.

Niemieccy kupcy są obecni w Wenecji już od dawna. Pierwsze wzmianki wskazują na złotnika „Bernardusa Teotonicusa“ z 1213 roku. Fondaco dei Tedeschi po raz pierwszy wspomniano w 1228 roku. Budynek ten spłonął, a następnie został odbudowany w 1508 roku. Fondaco = magazyn towarowy

Do najbardziej znanych rodzin kupieckich, które prowadziły tu handel, należą również Fuggerowie z Augsburga. Do niedawna w budynku tym mieściła się główna poczta w Wenecji. Obecnie jest ona niestety zamknięta.

Po prawej: Ca da Mosto

Ten dom jest najstarszym budynkiem nad Canal Grande. Znajduje się w pobliżu mostu Rialto. Pochodzi z XIII wieku i zachował autentyczną wenecką i bizantyjską architekturę. Zarówno magazyn, jak i mieszkanie właściciela (zazwyczaj kupca) znajdują się w tym samym budynku.

Jeśli przyjrzycie się uważnie, zauważycie, że dom ma trzy standardowe kondygnacje, a na samym szczycie jeszcze jedną, która została dobudowana później i nie ma pełnej wysokości. Takie rozwiązanie można zaobserwować w wielu domach w Wenecji. Często na tych najmniejszych, najwyższych kondygnacjach znajduje się jedynie magazyn.

Po prawej: Palazzo Michiel dalle Colonne

Palazzo Michiel Dalle Colonne to pałac o całkowicie symetrycznej barokowej fasadzie, położony w północnej części Canal Grande. Pałac ten znany jest również pod nazwą Palazzo Michiel Dalle Colonne a Santa Sofia. Prawdopodobnie ma on pochodzenie romańskie, ale był wielokrotnie przebudowywany. Nazwę „dalle Colonne“ (od kolumn) pałac zawdzięcza kolumnadzie na parterze, czyli okazałej loggii wychodzącej na Canal Grande.

Po lewej: Targ rybny

Proszę przejść od strony bazyliki San Marco na most Rialto, a następnie zejść po drugiej stronie. Następnie prosto przez około 100 m: najpierw miną Państwo targ owocowo-warzywny, na którym sprzedaje się świeże owoce i warzywa z wysp laguny, a potem dotrą Państwo do targu rybnego. Zdecydowanie warto go zobaczyć. Targ rybny jest otwarty przez całe przedpołudnie. Dopiero od godziny 11 poszczególne stragany zaczynają się powoli opróżniać. Mają Państwo więc wystarczająco dużo czasu na zwiedzanie.

Jest tu mnóstwo turystów z aparatami i błyskami fleszy. Być może uda się Państwu zobaczyć wyłożonego na brzeg wielkiego tuńczyka lub miecznika. W filmie dokumentalnym o Wenecji wyprodukowanym przez Bayerischer Rundfunk pod tytułem Kulinarna wycieczka do Wenecji czy restauracja Poste Vecie znajduje się tuż za targiem rybnym i jest uznawana za jedną z najlepszych restauracji rybnych w mieście. Łatwo ją znaleźć: znajduje się tuż za targiem rybnym

Po prawej: luksusowy hotel Ca‘ Sagredo

Ca‘ Sagredo, widoczny po prawej stronie zdjęcia, to gotycki pałac z XIV wieku, który obecnie pełni funkcję luksusowego hotelu. Link do strony internetowej tego hotelu to: http://www.casagredohotel.com/de/

Po prawej: Ca‘ D’Oro: najlepszy przykład architektury gotyckiej w Wenecji

Casa del Oro (Dom Złota) była niegdyś jedną z najpiękniejszych, najbardziej okazałych i wspaniałych rezydencji, ale także jedną z najbardziej pretensjonalnych. Nazwa pochodzi od pozłacanych figur na fasadzie. Nawet dzisiaj, bez złotych ozdób, jest to wspaniały pałac, który natychmiast przyciąga wzrok każdego turysty przepływającego obok niego po Canal Grande.

Zamożny patrycjusz Marco Contarini, pochodzący z jednej z najbogatszych rodzin miasta, zlecił budowę tego pałacu w XV wieku. Trzyczęściowa fasada zakończona gzymsem należy do najpiękniejszych przykładów architektury gotyckiej w Wenecji. Uderzające jest to, że oba „piano nobili”, czyli główne kondygnacje, mają różną wysokość, co podkreśla hierarchię. Niezwykłe jest natomiast to, że pałac nie posiada dodatkowych pomieszczeń ani okien po obu stronach centralnych loggii, a jedynie po jednej stronie.

Można tam dotrzeć również pieszo. Znajduje się po drodze między dworcem a mostem Rialto lub można dojechać linią nr 1 bezpośrednio pod pałac. Przystanek vaporetto nazywa się Ca‘ d’Oro.

Ca’d’Oro to muzeum, które można zwiedzać (w poniedziałki po południu nieczynne). Z jego wnętrza, z pierwszego piętra, rozciąga się wspaniały widok na Canal Grande. Na parterze można również zauważyć, jak głęboko Wenecja już zapadła się w morzu. Jest tam ciemno, mokro i zimno.

Po lewej: Ca‘ Corner della Regina

Barokowy pałac rodziny Corner, czyli Cornaro. Należeli oni do najstarszych rodów patrycjuszy w Wenecji. Ich korzenie sięgają czasów rzymskich. Patrycjusze stanowili społeczną, a często także polityczną elitę starożytnego Rzymu.

Królowa Cypru (Caterina Cornaro) urodziła się w 1454 roku w mniejszym pałacu, który stał w miejscu dzisiejszego budynku. (Della Regina = królowej) Ca‘ Corner della Regina jest jednym z ostatnich wielkich pałaców wzniesionych w Wenecji. Ponieważ przestrzeń była na wagę złota, cała budowla została zaprojektowana raczej w górę niż na boki.

Położona w pobliżu Ca’ Pesaro najwyraźniej posłużyła za wzór dla pałacu Ca‘ Corner della Regina. Pałac posiada dwa piani nobili: pierwsze ozdobione kolumnami jońskimi, a drugie – korynckimi.

Po prawej: Palazzo Gussoni

W Palazzo Gussoni mieści się siedziba Sądu Administracyjnego regionu Wenecji (Wenecja).

Palazzo to renesansowy pałac.

Przewodniczący:
Maurizio NICOLOSI

Sekretarz generalny:
Luigi Gioacchino Giovanni Ciaccio

Palazzo Gussoni – Cannaregio,
2277/2278, 30121 Wenecja

Tel.: 041/2403911

Po lewej: Ca' Pesaro

Ca’ Pesaro zawdzięcza swoją nazwę niezwykle zamożnemu dożowi Giovanniemu Pesaro. Ten barokowy pałac nad Canal Grande znajduje się u zbiegu Rio delle Due Torri z Canal Grande. Doge nakazał niegdyś swojej rodzinie w testamencie, aby dokończyła pałac, którego budowę rozpoczął Baldassare Longhena. W 1673 roku rozpoczęto prace nad fasadą, a ukończono je w 1710 roku. Cała budowla jest zgodna z pierwotnymi planami.

W 1899 roku Felicita Bevilacqua przekazała pałac miastu Wenecji. Warunkiem było stworzenie miejsc do pracy i wystaw dla młodych artystów awangardowych. Jeśli przyjrzycie się uważnie, zauważycie, że ten marmurowy pałac nieco wystaje nad Canal Grande. Na drugim piętrze znajduje się Muzeum Sztuki Orientalnej, w którym zgromadzono 30 000 eksponatów pochodzących z Japonii, Chin i Indonezji.

Po lewej: Kościół św. Stae (San Eustachio)

Zwróć uwagę na surową kompozycję fasady z czterema kolumnami korynckimi na wysokich cokołach. Również trójkątny fronton nawiązuje do stylu Andrea Palladia, włoskiego architekta renesansowego.

Andrea Palladio zaprojektował znane kościoły: Le Zitelle, Il Redentore i San Giorgio Maggiore, przyczyniając się tym samym w znacznym stopniu do kształtowania wizerunku Wenecji. Nad portalem wejściowym znajduje się tak zwany łamany fronton (szczyt szczytowy) tak jak to było w zwyczaju w okresie późnego baroku.

Ponieważ kościół ma dobrą akustykę, regularnie odbywają się tu koncerty. Jeśli mają Państwo czas i ochotę, warto obejrzeć znajdujące się w środku cenne obrazy Tiepolo i Piazzetty. Tuż przy kościele znajduje się przystanek vaporetto o nazwie St. Stae.

Po prawej: Palazzo Vendramin Calergi (kasyno)

Pałac Vendramin Calergi znajduje się w pobliżu dworca kolejowego. Zleceniodawcą budowy tego wspaniałego renesansowego pałacu był szlachcic Andrea Loredan. Później pałac stał się własnością rodziny Vendramin, a następnie pochodzącej z Grecji rodziny Calergi, której nazwisko nosi do dziś. Pałac ten znany jest z Richard Wagner, który zmarł tutaj w 1883 roku.

Prace nad budynkiem głównym zakończono w 1505 roku. Architektem był Mauro Codussi, którego inne pałace można również podziwiać w Wenecji. Charakterystyczne dla Mauro Codussiego są elementy z podwójne okna z łukami półkolistymi, które są otoczone segmentem koła, w którym umieszczono okrągłe okno. Cofnięte skrzydło boczne zostało wykonane według projektów Vincenzo Scamozziego i odnowione w XVII wieku.

Richard Wagner, wielki miłośnik Wenecji, zmarł w aneksie Scamozzi w 1883 roku. Jego pomieszczenia mieszkalne, a także pokój, w którym zmarł, są obecnie utrzymywane przez Stowarzyszenie Wagnerowskie w Wenecji i udostępniane zainteresowanym zwiedzającym za niewielką opłatą.

Budynek ten jest obecnie siedzibą kasyna w Wenecji, które po raz pierwszy otworzyło swoje podwoje dla chętnych graczy w 1638 roku – jednak nie tutaj, lecz w pałacu rodziny Dandolo, położonym tuż za Placem św. Marka (obecnie Hotel Monaco).

Na fasadzie widnieją słowa NON NOBIS DOMINE, NON NOBIS, które pochodzą ze Starego Testamentu i stanowią początek słynnego powiedzenia templariuszy: „Nie nam, Panie, nie nam, lecz Tobie należy się chwała“. Jest to aluzja do faktu, że templariusze walczyli wyłącznie dla chwały Pana, a nie dla własnych interesów. Andrea Loredan uczynił z tego motto swojej rodziny, co sugeruje, że był blisko związany z templariuszami.

Po lewej: Fondaco dei Turchi

Ten „Pałac Turków“ po raz pierwszy wspomniano w 1225 roku. Został zbudowany w stylu weneckim i romańskim i należał niegdyś do najwspanialszych pałaców w całym mieście. Warto zwrócić uwagę na podwójną loggię na parterze i pierwszym piętrze. Dwie wieże narożne przypominają konstrukcje obronne, które często stosowano w budownictwie wczesnośredniowiecznym. Budynek ten pełnił funkcję domu handlowego dla wszystkich kupców osmańskich, ale powszechnie nazywano go „Pałacem Turków“.

Obecnie jest własnością miasta Wenecji i mieści Muzeum Historii Naturalnej z ekspozycją poświęconą faunie i florze laguny

Po prawej: kościół Chiesa di San Geremia

Ta romańska campanile o wysokości 43 m jest jedną z najstarszych w Wenecji. Stanowi jedyną pozostałość po XII wieku. Została założona w XI wieku przez Mauro Tosello i jego syna. Później wzniesiono nowy budynek. Obecny kościół pochodzi z 1753 roku. Spoczywają tu ramię św. Bartłomieja, szczątki św. Magnusa z Oderzo oraz szczątki św. Łucji z Syrakuz. Jest on jednym z najbardziej czczonych świętych w chrześcijaństwie.

W kościele tym spoczywają również szczątki św. Łucji z Syrakuz – choć św. Łucja miała pierwotnie swój własny kościół, który jednak został zburzony w XIX wieku, aby zrobić miejsce dla dworca kolejowego. Szczerze mówiąc, nikt w Wenecji nie rozumie, dlaczego biskup Syrakuz uważa, że Wenecjanin powinien zwrócić miasto Syrakuzom świętą Łucję, skoro nie ma ona już własnego kościoła w Wenecji, a ponadto poniosła męczeńską śmierć właśnie w Syrakuzach…

Do dziś można więc z Canal Grande odczytać następujący napis na kościele:
„W tej świątyni spoczywa Łucja, Dziewica z Syrakuz.
’Niech cała Italia i cały świat czerpią z Ciebie inspirację, światło i pokój.“
(W tej świątyni spoczywa dziewica Łucja z Syrakuz.
Niech Włochy i świat będą pełne światła i pokoju)

Po prawej: kościół Santa Maria degli Scalzi

Bardzo piękny kościół klasztorny tuż obok dworca kolejowego. Warto zwrócić uwagę na bogato zdobioną kolumnami i rzeźbami marmurową fasadę. Kościół Santa Maria di Nazareth jest potocznie nazywany Santa Maria degli Scalzi, ponieważ w przynależnym do niego klasztorze mieszkały karmelitanki bez obuwia (scalzo – bez butów lub boso).

Kościół ten stanowi piękny przykład stylu barokowego – choć z jego późnego okresu, ponieważ fasada jest bardzo płaska. Projektantem był Baldassare Longhena, czołowy architekt baroku. Jego uczeń, Giuseppe Sardi, dokończył prace pod koniec XVII wieku. Kompozycja fasady nawiązuje do wzorów rzymskich, co prawdopodobnie było wymogiem zleceniodawczyń, karmelitanek, które dopiero co przeniosły się z Rzymu do Laguny. Były one zresztą „bosonogie“, ponieważ był to zakon żebraczy. Herb u góry w szczycie należy do hrabiów von Cavazza, którzy przyczynili się do sfinansowania budowy.

24 października 1915 r. sklepienie kościoła, a wraz z nim jedno z najpiękniejszych dzieł weneckiego malarza Giambattisty Tiepolo, zostało nieodwracalnie zniszczone przez bombę austriacką. Most nad Canal Grande, znajdujący się tuż przed kościołem, przyjął tę nazwę: Ponte degli Scalzi.

Romanika        

Architektura romańska pojawiła się około roku 1000 w całej Europie. Uważana jest za pierwszą wielką epokę artystyczną i właśnie dlatego rozpoczynamy od niej ten przewodnik. Typowymi cechami charakterystycznymi stylu romańskiego są łuki półokrągłe, okna z łukami półokrągłymi, kolumny z kapitelami przypominającymi bloki oraz ściany z masywnymi blokami kamiennymi.

Styl romański ma przypominać o wszechmocy Boga i dlatego celowo charakteryzuje się wielkością i potęgą. Najstarsze budynki, jakie dziś istnieją w Wenecji, pochodzą z okresu romańskiego, z XI wieku, np. bazylika św. Marka.

Gotycki             

Gotyka to epoka średniowiecza. Rozpoczyna się w połowie XII wieku i trwa do około roku 1500. Sztukę gotycką można rozpoznać właśnie po wielu fasadach licznych pałaców. Ca d’Oro jest doskonałym przykładem stylu gotyckiego. Budowle kościelne często stanowią manifestację potęgi panujących w danym czasie królów lub biskupów.

Spośród wszystkich epok architektonicznych to właśnie gotyk wywarł najtrwalszy wpływ na zabudowę Wenecji, ponieważ szczególnie dobrze wpisuje się w typowo wenecki „filigranowy“ styl budownictwa, który wynikał między innymi ze szczególnie niestabilnego podłoża.

Okres gotycki – czyli XIII–XV wiek – zbiega się ponadto w czasie z okresem największego rozkwitu gospodarczego Wenecji.

Budowle takie jak Pałac Dożów czy wielkie kościoły zakonów stały się architektonicznymi symbolami politycznej i gospodarczej potęgi Wenecji.

Gotyckie budowle w Wenecji: Santa Maria Gloriosa dei Frari, Santi Giovanni e Paolo, Ca’ Foscari, Pałac Dożów, San Giovanni in Bragora, Madonna dell’Orto, Palazzo Contarini del Bovolo, San Zanipolo, Santa Maria Gloriosa dei Frari, Santo Stefano

Renesans  

Renesansowi nie było zresztą łatwo zadomowić się w Wenecji: Wenecjanie byli bowiem wielkimi tradycjonalistami, którzy chętnie trzymali się tego, co stare, dobre i sprawdzone – a była to sztuka gotycka.

Renesans kładzie nacisk na symetrię, proporcje, geometrię oraz rozmieszczenie wszystkich elementów budowlanych. Dopiero w drugiej połowie XV wieku sztuka renesansowa, która już wówczas była popularna w środkowych Włoszech, zyskała popularność w tym mieście na lagunie. Do renesansu należą fasady kościołów Il Redentore, San Francesco i San Giorgio Maggiore. Zostały one zaprojektowane przez samego słynnego mistrza Palladia.

barok

To, że w Wenecji barok pojawił się stosunkowo późno w porównaniu z jego „miejscem narodzin“ – Rzymem – wynika między innymi z niezwykle napiętych stosunków, jakie na początku wieku panowały między Kościołem rzymskim a Serenissimą.

Baldassare Longhena to architekt, który w Wenecji na początku XVII wieku sprawił, że nowa sztuka barokowa zyskała uznanie: z 1631 roku pochodzi projekt kościoła Santa Maria della Salute.

Barok narodził się w Wenecji w okresie upadku gospodarczego. W tym czasie liczba nowo budowanych kościołów i pałaców była już mniejsza w porównaniu z renesansem, a przede wszystkim z gotykiem.

Cechą charakterystyczną stylu barokowego jest odejście od surowego porządku renesansu. Pojawiają się teraz faliste, wklęsłe i wypukłe formy, kopuły, grupy kolumn, szczyty oraz zwieńczenia okien z bogatą dekoracją ornamentalną

rokoko

Natomiast w Wenecji w okresie rokoka praktycznie nie odnotowano żadnych działań budowlanych w zakresie dużych projektów. Nazwa ‚rokoko‘ pochodzi prawdopodobnie od francuskiego słowa „rocaille” („motywy grotowe i muszlowe”) – popularnego i często powtarzającego się motywu ornamentacyjnego w stylu rokokowym.

Wybudowano tylko jeden pałac – Palazzo Grassi – według projektów architekta Giorgio Massariego. Massari doprowadził do końca wielki projekt Longheny dotyczący Ca' Rezzonico nad Canal Grande.

Cechą charakterystyczną architektury tego okresu jest: renowacja, przebudowa, ale praktycznie brak nowych budów. Upadek republiki oznaczał również koniec znaczącej działalności budowlanej w mieście na lagunie.

---

---

---

---

---